Inuit siulliit

Sisimiut Kommuneani inoqaleqqaaneranit takussutissat ukiunik 4.500-nik pisoqaatigipput. Ullumikkusut taamani aalisarnissamik piniarnissamillu periarfissarpassuaqarsimavoq, Kalaallit Nunaannilu 1800-kkunni inoqarsimasoq Saqqaqkulturiusimasumit takussutissatigut uppernarsineqarpoq.

 

Kingusinnerusukkut nuna ataasiarani inoqaleqqissimavoq. Illut qajannaannerusut kiisalu ujaqqanik saviminernillu atortunik ineriartortitseqqinnerup kingunerisaanik inuit aalajangersimanerusumik najugaqalersimapput, naallu qimmeqartoqanngikkaluartoq, nammineq ajattortakkaminnik qamuteqartalersimallutik. Inuiaat taakku, ullumikkut Dorset kulturimik taaneqartartut, pillugit paasissutissat annertunerusut uumap toqqarneratigut pissarsiarisinnaavatit.

Nunasisut arlaqartut
1200-1300-illu akornanni inuit Amerikap avannaanit maannakkut Kalaallit Nunaajusumut nunasiartorsimapput, ullutsinnilu taakku Thulekulturikkusut ilisimavagut.

 

Aningaasaqarnerat pingaartumik puisinniarnermik, arfanniarnermik tuttunniarnermillu tunngaveqarsimavoq. Issittumi inuuniarnermi pingaartumik puisi pingaaruteqarsimavoq. Neqip peqqinnaqisup saniatigut pusip amia atisassiornernut, qaanniornernut umialiornernullu atorneqartarsimavoq, tamatumalu saniatigut orsua kiassaataallunilu qaammaqqutaasoq ikummatissatut atorneqartarsimalluni.

Hans Egede
1721-mi palasi Hans Egede [qallunaatut] Kalaallit Nunaata sineriaanut tikippoq. Kalaallit Nunaanni qallunaatsiaat ujarniarlugit aallarsimavoq, taakkuli naapinnagit Thulekulturikkormiunit kingoqqisut naammattoorsimallugit. Hans Egede innuttaasunik kristumiunngortinniaalluni ajoqersuisalerpoq, tamannalu ilutigalugu maannakkut Sisimiut Kommuneusup eqqaani taamani 1720-ikkut naaajartorneranni arfanniarfiit arlallit pilersinniarneqarsimallutik. Taamaaliornikkut qallunaat Kalaallit Nunaannit nunasiaateqalernerat aallartippoq.

 

Aatsaat 1756-imi niuertoqarfimmik pilersitsisoqarpoq, taannalu massakkut Sisimiut illoqarfiata avannaatungaani Isortup kangerluata paavani Ukiivimmi Sydbay-imi pilersinneqarsimalluni. Siullermik tamanna pukkitsormiut arfanniartartut najorsimavaat, nunamili tassani qallunaat arfanniartartut niuertoqarfimmik pilersitsinerisigut pukkitsormiut najugartik tamanna qimappaat.

Ukiualuilli qaangiummata nuna tamanna niuertoqarfittut naleqqutinngitsoq paasinarsivoq, 1759-imilu Asummiuni arfanniarfimmi ajoqersuiartortitat illuat pilersinneqarpoq, 1764-imilu niuertoqarfik Holsteinsborg Amerlup kangerluata paavanut Sisimiunut nuunneqarluni.

Nappaalaneq kingumullu innuttaasut amerliartornerat
1801-imi Kalaallit Nunaata sineriaani annertuumik kuppiarartoqarpoq, Sisimiunilu innuttaasut arlaqartut nappaateqarnermikkut toqukkut qimagullutik. Piniarfigissaarneratali kingunerisaanik tassuugu innoqqippoq, 1700-kkullu naajartorneranni arferit tammakarnissaat tikillugu niuertoqarfimmi aningaasarsiorneq arfanniarnermik tunngaveqarsimalluni. Kingusinnerusukkut aningaasarsiutigineqarluni puisip orsua amiilu aalisakkallu tarajortikkat avammut tunisassiarineqalerput.

 

Nunaqarfiit
Avataaniit tikillutik sanaartoriart Sisimiut illoqarfiinnaanulli nuttanngillat, sinerissamili kangerlunnilu najugaqarfinnik nunaqarfinnilluunniit nutaanik aamma pilersitsillutik. Taamaasilluni nunaqarfiit Itilleq Sarfannguillu 1800-kkunni nunaqarfinnit maanna kiserngorussimalersut aamma pilersinneqarput.

1960-ikkunni danmarkimi naalakkersuisut Kalaallit Nunaanni allaffissornikkut qitisunngortitsiniaanerisa, inuiaallu siammarsimaqalutik inuusut inuunerisa pitsanngorsaavigineqarnissaannik ineriartortitsinikkut suliniuteqarnerisa kingunerisaanik nunaqarfiit sinneri inuerutsinneqarput. Tamanna ullumikkut G-60-itut [qallunaatut] ilisimaneqarpoq.

 

1941-mi amerikamiut sakkutuut timmisartortartui Kangerlussuup qinnguani sakkutooqarfimmik pilersitsipput, tassuunakkullu kommunemi maannakkut najugaqarfiit sisamaat pilersinneqarluni. Amerikamiut sakkutooqarfiata atorunnaarneranit ukiut qulit qaangiutereersut, 2002-mi Kangerlussuaq Sisimiut Kommuneanut ilanngunneqarpoq. Ullumikkut Kangerlussuaq Kalaallit Nunaanni nunaqarfinnit annersaavoq, pingaartumillu mittarfimmit takornarissanillu amerliartortunit ingerlalluni.

 

Ullumikkut Sisimiut Kommunea allanngortuarluni Kalaallit Nunaanni inuiaqatigiinni eqeersimaartuuvoq. Sisimiut Maniitsullu Kommunii kattuttussaammata, nunatigut killeqarfiit kingumut allanngortinneqaqqittussanngorput. Taamaaliornikkut Kalaallit Nunaanni inuuniarnikkut pissutsinut inuiaqatigiit naleqqussaajuarput.

 

Imarsuup, sermersuup, qaqqat qilaallu akornanni qaasuitsup killeqarfiani inuuneq ingerlajuarpoq.